Volgens een recente voortgangsrapportage van het Nationaal Actieprogramma Netcongestie stonden in maart 2025 al meer dan 12.000 bedrijven op de wachtlijst voor een nieuwe of grotere aansluiting en zegt 90% van de bedrijven hinder te ondervinden van netcongestie. Provincies zoals Brabant, Gelderland en Zuid-Holland zijn door de netbeheerders als rode zones aangemerkt; bedrijven kunnen daar niet zomaar extra vermogen afnemen.
Netcongestie raakt niet alleen uitbreidingsplannen of de aanleg van zonneparken; het beïnvloedt ook de dagelijkse productie. Bedrijven krijgen van hun netbeheerder een maximaal vermogen toegewezen. Als men meer vermogen afneemt dan is afgesproken, dreigt overbelasting. Bedrijven kunnen worden geconfronteerd met boetes of zelfs afsluiting wanneer zij hun toegewezen piekvermogen overschrijden. Hierdoor moeten productiebedrijven hun energieverbruik nauwgezet monitoren en plannen om boetes te vermijden en door te kunnen blijven produceren.
Wat doet een Energy Management System (EMS)?
Een Energy Management System is ontworpen om het energieverbruik binnen een bedrijf te meten en te sturen. Het verzamelt real-time gegevens over verbruik, stuurt bijvoorbeeld laadpalen of warmtepompen aan en kan batterijen of zonnepanelen slim inzetten. Moderne EMS-platformen gebruiken zelfs prijsinformatie om op goedkope momenten extra vermogen te gebruiken.
In de context van netcongestie zijn EMS-en vooral bedoeld om het vermogen onder de contractuele limiet te houden: ze kunnen pieken afvlakken en zorgen dat apparaten niet gelijktijdig te veel vermogen vragen.
Waar EMS-en goed in zijn, is energie: meten, voorspellen en sturen van de belasting. Wat ze níet doen, is productiebeslissingen nemen. Een EMS weet niet welke order er gepland staat, welke machine wanneer draait of wat de leverprioriteiten zijn.
Waarmee helpt een MES?
Een Manufacturing Execution System (MES) regelt juist de productie: het koppelt orders, machines, operators, tijden en kwaliteitsdata. Een modern MES heeft bijvoorbeeld een ingebouwde scheduler die orders plant en kan productiegegevens koppelen aan orders en machines. Daarmee ontstaat een historisch overzicht van het MWh-verbruik per order, machine of shift — een sterke analytische basis voor het management.
Tijdens ons gesprek met een klant kwam de vraag of het mogelijk is het starten van productielijnen afhankelijk te maken van de beschikbare netcapaciteit. Het antwoord is genuanceerd:
Drie lagen die samenwerken
Belangrijk is dat een MES dit niet alleen kan. Er zijn drie lagen nodig om energie en productie echt te integreren:
Waarom er geen one-size-fits-all oplossing bestaat
De uitdagingen rondom netcongestie bevinden zich op het snijvlak van energie, planning en procescontrole. Een pure EMS kijkt naar energie; een pure MES kijkt naar productie. Daarom bestaat er (nog) geen enkel standaardpakket dat zowel energiemonitoring, productieplanning als automatische controle volledig integreert.
| Aspect | EMS | MES |
|---|---|---|
| Focus | Energieverbruik meten en sturen | Productieprocessen aansturen |
| Weet van orders? | Nee | Ja |
| Real-time capaciteit | Ja | Alleen via koppeling |
| Productie blokkeren | Nee | Ja, via maatwerk + integratielaag |
Bovendien verschilt de situatie per bedrijf. Sommige bedrijven hebben een statische limiet en kunnen volstaan met inzicht en eenvoudige planning; andere hebben dynamische contracten waarbij de limiet elke 15 minuten verandert. De kunst is om stapsgewijs te groeien: begin met meten en inzicht, gebruik het MES om verbruik te koppelen aan orders, en voeg pas later automatische sturing toe.
Conclusie: stap voor stap richting energie-bewuste productie
Netcongestie is een structureel probleem. Een MES is geen vervanging van een EMS, maar een aanvulling: het maakt energieverbruik transparant binnen de productiecontext en biedt een planbord waarop energie als resource kan worden meegenomen. Door deze systemen met een slimme integratielaag te combineren, ontstaat de mogelijkheid om productieactiviteiten af te stemmen op de schaarse netcapaciteit.
Actuele ontwikkeling en onze aanpak
De integratie van energiebeheer met productieplanning is een relatief nieuw onderwerp. Door de recente netcongestie ontstaat er dringend behoefte aan oplossingen die zowel energie als productie meenemen in de aansturing. Vanuit Greywise volgen we deze ontwikkeling op de voet en verkennen we hoe we productiebedrijven kunnen helpen om hierop in te spelen.
Onze ervaring leert dat een MES een belangrijke bouwsteen vormt om inzicht en sturing op energieverbruik te realiseren. Dat hoeft geen zwaar of complex systeem te zijn; er bestaan moderne, cloud-gebaseerde MES-oplossingen die laagdrempelig zijn en prijstechnisch interessant. Zelf werken wij graag met TilliT, een cloudoplossing die compleet is en zich onderscheidt van traditionele spelers door gebruiksgemak en snelheid van implementatie.
Wil je weten hoe jouw bedrijf een eerste stap kan zetten richting energie-bewuste productie? We gaan graag het gesprek aan om te bekijken welke oplossing het beste past bij jouw situatie. Neem contact op met Greywise →
Bronnen
- Strategisch Energie – voortgangsrapportage netcongestie (2025). Meldt dat er in maart 2025 meer dan 12.000 bedrijven op de wachtlijst voor een nieuwe of grotere aansluiting stonden en dat 90% van de bedrijven hinder van netcongestie ondervindt.
- AmperaPark – uitleg over netcongestie. Legt uit dat bepaalde provincies als ‘rode zones’ zijn gelabeld en dat bedrijven bij overschrijding van hun toegewezen piekvermogen risico lopen op boetes of zelfs beëindiging van de aansluiting.
- Law & More – analyse van de Energiewet 2026. Beschrijft hoe de nieuwe Energiewet vanaf 1 januari 2026 strengere regels introduceert om netcongestie aan te pakken.
- PV Magazine – bericht van Nederlandse netbeheerders (2024). Rapporteert dat congestieonderzoek bij regionale netbeheerders nauwelijks extra transportcapaciteit opleverde en dat zogeheten ‘capacity limitation contracts’ meer capaciteit kunnen vrijmaken.
